TTLV: Rào cản pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trong phát triển nguồn lực tài nguyên số tại các thư viện đại học

THÔNG TIN VỀ LUẬN VĂN THẠC SĨ

1. Họ và tên học viên: Quản Phạm Linh Chi                                2. Giới tính: Nữ

3. Ngày sinh: 6/02/2001

4. Nơi sinh: Hà Nội

5. Quyết định công nhận học viên số: 5410/QĐ-XHNV ngày 21/12/2023 Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

6. Các thay đổi trong quá trình đào tạo: Không

7. Tên đề tài luận văn: Rào cản pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trong phát triển nguồn lực tài nguyên số tại các thư viện đại học

8. Chuyên ngành: Khoa học Thông tin – Thư viện; Mã số: 8320201

9. Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Kim Dung, Giảng viên Khoa Thông tin – Thư viện, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN.

10. Tóm tắt các kết quả của luận văn:

Luận văn được thực hiện trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành xu thế tất yếu của xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục. Với đề tài “Rào cản pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trong phát triển nguồn lực tài nguyên số tại các thư viện đại học”, nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng nhận thức và mức độ tuân thủ pháp luật sở hữu trí tuệ trong quá trình phát triển tài nguyên số tại các thư viện đại học. Các kết quả chính của luận văn được tổng hợp như sau: 

Thứ nhất, ở Chương 1, luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quyền tác giả và quyền liên quan; hoạt động phát triển nguồn lực tài nguyên số tại các thư viện đại học. Trình bày nội dung chính về quyền tác giả và quyền liên quan. Làm rõ khái niệm và đặc điểm của nguồn lực tài nguyên số, phân tích nội dung, quy trình và bản chất của hoạt động phát triển tài nguyên số; đồng thời thiết lập khung lý thuyết nghiên cứu dựa trên tổng hợp các cơ sở pháp lý và học thuật.

Thứ hai, ở chương 2, luận văn phân tích thực tiễn phát triển nguồn lực tài nguyên số tại thư viện đại học dựa trên phân tích 05 nội dung: (1) Nguồn hình thành tài nguyên số; (2) Phương thức thu thập và bổ sung tài nguyên số; (3)  Xử lý, lưu trữ và bảo quản tài nguyên số; (4) Phần mềm quản trị hệ thống tài nguyên số; (5) Liên thông trao đổi, cung cấp quyền truy cập và hỗ trợ người dùng khai thác tài nguyên số. Kết quả cho thấy các thư viện đã đạt được những bước tiến nhất định trong xây dựng tài nguyên số, song vẫn tồn tại nhiều hạn chế, trong đó có những vướng mắc phát sinh từ các quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ liên quan đến việc khai thác tài liệu số. 

Thứ ba, ở chương 3, chi ra những rào cản pháp lý trong từng giai đoạn. Ở giai đoạn thu thập và bổ sung, chủ yếu rào cản nảy sinh ở phương thức số hoá các tài liệu, ở quy định độc quyền của tác giả đối với việc sao chép tác phẩm, nội dung ràng buộc với quyền hạn của bên thứ ba, các quy định về thời hạn bảo hộ cũng chưa mang lại tác động tích cực lớn. Trong giai đoạn xử lý, lưu trữ và bảo quản, các nghiệp vụ chuyên môn có nguy cơ vi phạm quyền sao chép và quyền làm tác phẩm phái sinh. Ở giai đoạn liên thông trao đổi, cung cấp quyền truy cập tài nguyên số, quy định về việc truyền đạt tác phẩm đến công chúng phần đa đều là hoạt động chia sẻ trực tuyến và cần hạn chế trong phạm vi nội bộ, nhưng các văn bản pháp luật chưa có hướng dẫn cụ thể. 

Và cuối cùng, tại chương thứ 4, luận văn đã đưa ra một số đề xuất nhằm hạn chế rào cản pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trong phát triển tài nguyên số tại các thư viện đại học. Về phía khung chính sách, luận văn đề xuất cần có văn bản hướng dẫn thực thi quyền tác giả và quyền liên quan; xem xét điều chỉnh các ngoại lệ dành cho thư viện trọng pháp luật sở hữu trí tuệ. Về phía các thư viện đại học, cần chú trọng đào tạo kiến thức pháp lý sở hữu trí tuệ cho cán bộ thư viện và xây dựng chính sách phát triển tài nguyên số nội bộ phù hợp để phát triển và khai thác tài nguyên số một cách hiệu quả, đúng pháp luật.

11. Khả năng ứng dụng trong thực tiễn:

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực đối với thực tiễn phát triển và quản lý tài nguyên số tại các thư viện đại học. Kết quả nghiên cứu giúp chỉ ra những hạn chế, vướng mắc và mâu thuẫn pháp lý đang tồn tại giữa yêu cầu bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan và nhu cầu mở rộng tiếp cận tài nguyên số trong thư viện. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm hài hòa lợi ích giữa chủ thể quyền và cơ quan thông tin – thư viện, góp phần nâng cao hiệu quả triển khai chuyển đổi số. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ giúp các thư viện đánh giá đúng mức độ sẵn sàng về mặt pháp lý, nhận thức và năng lực thực thi quyền tác giả của đội ngũ cán bộ, từ đó định hướng điều chỉnh chiến lược phát triển tài nguyên số một cách bền vững. Các kết luận và khuyến nghị của nghiên cứu cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo hữu ích cho các thư viện đại học các cơ quan thông tin – thư viện khác ở Việt Nam đang đối mặt với những thách thức tương tự trong quá trình chuyển đổi số và quản lý bản quyền trong môi trường số.

12. Những hướng nghiên cứu tiếp theo: 

Những chủ đề nghiên cứu có thể tiến hành trong tương lai là: nhận diện vi phạm pháp luật quyền tác giả và quyền liên quan trong phát triển tài nguyên số; đánh giá tác động của hệ thống pháp lý tới chia sẻ tài liệu truy cập mở;… hay hiện tại, trí tuệ nhân tạo đang là một chủ đề được các nhà nghiên cứu vô cùng quan tâm và có tác động rất lớn đến việc tạo lập các sản phẩm phi truyền thống của thư viện, đây cũng là một yếu tố đáng lưu tâm khi phân tích dưới góc độ pháp luật sở hữu trí tuệ.

13.Các công trình đã công bố có liên quan đến luận văn: Không có.

INFORMATION ON MASTER’S THESIS

1. Full name: Quan Pham Linh Chi                                                        2. Sex: Female

3. Date of birth: February 6th, 2001

4. Place of birth: Ha Noi

5. Student recognition decision No. 5410/QĐ-XHNV dated December 21, 2025 Principal of University of Social Sciences and Humanities, Hanoi National University

6. Changes in the training process: None

7. Thesis topic: Legal impediments to copyright and related rights in the development of digital information resources in university libraries 

8. Major: Library and Information Science; Code: 8320201

9. Scientific supervisor: Dr. Nguyen Thi Kim Dung, University of Social Sciences and Humanities, VNU

10. Summary of the thesis results:

The thesis was carried out in the context where digital transformation has become an inevitable trend in society, particularly in the field of education. With the topic “Legal impediments to copyright and related rights in the development of digital information resources in university libraries”, the study focuses on analyzing the current status of awareness and the level of compliance with intellectual property law during the process of developing digital resources at university libraries. The main findings of the thesis are summarized as follows:

Firstly, in Chapter 1, the thesis clarified the theoretical basis of copyright and related rights; and the activities of developing digital resources at university libraries. It presented the main content regarding copyright and related rights. It clarified the concept and characteristics of digital resources, analyzed the content, process, and nature of digital resource development activities; and simultaneously established a theoretical research framework based on a synthesis of legal and academic foundations.

Secondly, in Chapter 2, the thesis analyzed the practical reality of developing digital resources at university libraries based on an analysis of 05 contents: (1) Sources of digital resource formation; (2) Methods of digital resource collection and acquisition; (3) Processing, storage, and preservation of digital resources; (4) Software for digital resource system management; (5) Interlibrary loan, access provision, and user support for exploiting digital resources. The results show that libraries have achieved certain progress in building digital resources, but many limitations still exist, including problems arising from the provisions of intellectual property law related to the exploitation of digital materials.

Thirdly, in Chapter 3, the thesis pointed out the legal barriers in each stage. In the collection and acquisition stage, barriers mainly arise from the method of digitizing documents, the author's exclusive rights regarding the reproduction of works, contents constraining the rights of third parties, and the regulations on the duration of protection which have not yielded a major positive impact. During the processing, storage, and preservation stage, professional operations run the risk of violating the right of reproduction and the right to create derivative works. In the stage of interlibrary loan and providing access to digital resources, regulations on communicating works to the public primarily involve online sharing activities that need to be limited to the internal scope, but the legal documents lack specific guidance.

And finally, in Chapter 4, the thesis proposed several solutions aimed at reducing legal barriers regarding copyright and related rights in the development of digital resources at university libraries. On the policy framework side, the thesis proposed the need for a guiding document for the implementation of copyright and related rights; and considering adjustments to the exceptions for libraries in intellectual property law. On the part of university libraries, attention should be paid to training library staff in intellectual property legal knowledge and establishing an appropriate internal digital resource development policy to effectively and legally develop and exploit digital resources.

11. Practical applicability

The research has practical significance for the development and management of digital resources at university libraries. The research results help point out the limitations, obstacles, and legal conflicts currently existing between the requirement to protect copyright and related rights and the need to expand access to digital resources in libraries. Based on this, the study proposes appropriate solutions to harmonize the interests between the rights holders and the information-library agencies, thereby contributing to the enhanced effectiveness of digital transformation implementation. Furthermore, the research findings of the thesis will help libraries accurately assess their legal readiness, the awareness and capacity of their staff to enforce copyright, and consequently, guide the sustainable adjustment of their digital resource development strategy. The conclusions and recommendations of the study can also be used as helpful reference materials for university libraries and other information-library agencies in Vietnam facing similar challenges during the digital transformation process and copyright management in the digital environment.

12. Further research directions: 

Future research topics could include: identifying violations of copyright and related rights law in the development of digital resources; assessing the impact of the legal system on the sharing of open access materials;... Currently, Artificial Intelligence (AI) is also a topic that researchers are highly interested in and has a major impact on the creation of non-traditional library products. This is also a factor worth noting when analyzed from the perspective of intellectual property law.

13. Published works related to this thesis: None.