Giáo dục Đại học phải tiên phong hiện thực hóa các Nghị quyết của Đảng

Dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV đã đặt giáo dục và đào tạo vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển nhanh, bền vững. Văn kiện xác định giáo dục phải gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và coi phát triển con người là nền tảng của tăng trưởng và bảo vệ môi trường. Đi cùng với những mục tiêu nhiệm vụ đặt ra cho giáo dục là rất nhiều chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho sự phát triển của giáo dục trong đó có giáo dục Đại học - nơi đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ những mục tiêu lớn của đất nước.
Trước ngày khai mạc Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIV, Phóng viên VOV2 đã có cuộc phỏng vấn GSTS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Phóng viên: Thưa Giáo sư, Giáo sư đánh giá thế nào về ý nghĩa của Đại hội Đảng lần thứ XIV đối với sự phát triển của giáo dục Việt Nam đặc biệt là giáo dục đại học?
GS.TS Hoàng Anh Tuấn: Đại hội XIV với văn kiện Đại hội và trước đó là các Nghị quyết đột phá, trụ cột phát triển của Bộ Chính trị có ý nghĩa vô cùng to lớn, đánh dấu bước ngoặt có tính lịch sử trong sự phát triển của giáo dục, trong đó có giáo dục đại học của Việt Nam.
Đại hội kỳ này có ý nghĩa hết sức quan trọng, thể hiện sự đổi mới tư duy, mang tầm chiến lược, đột phá về phát triển giáo dục và đào tạo với quan điểm “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc”. Giáo dục, trong đó có giáo dục Đại học, được coi là một trụ cột phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đặc biệt trên phương diện nâng tầm trí tuệ dân tộc, phát triển toàn diện văn hoá và con người Việt Nam, kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Các quan điểm, chủ trương, định hướng mới của Đảng tại Đại hội XIV có tầm chiến lược, tăng cường tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đưa thể chế, từ chỗ là điểm nghẽn, trở thành động lực cho phát triển giáo dục. Từ đường lối của Đảng đến chính sách và pháp luật của Nhà nước, và đến hệ giá trị văn hoá mới đang kiến tạo một môi trường thể chế thuận lợi chưa từng có cho sự phát triển của giáo dục.
Điểm nhấn quan trọng, đó là các văn kiện của Đảng định hướng rõ nét, cung cấp nguồn lực đột phá, không chỉ nguồn lực từ phía Nhà nước, mà quan trọng hơn, là cơ chế để khơi thông và phát huy nội lực của các cơ sở giáo dục, huy động nguồn lực xã hội, cả trong nước và quốc tế, cả nhân lực, tài lực và vật lực cho sự phát triển của giáo dục. Kiến tạo và hoàn thiện thiết chế phát triển giáo dục với việc tái cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng tinh, gọn, mạnh. Với cơ cấu tổ chức và bộ máy mới, cộng với đội ngũ lãnh đạo ngành giáo dục được chọn lọc kỹ càng, xứng tầm sau Đại hội, ngành giáo dục, trong đó có giáo dục đại học, có được một "cơ thể" mạnh mẽ, tràn đầy sức sống, để bước vào kỷ nguyên mới.
Điều đặc biệt, với những chính sách đột phá hướng đến đối tượng người học, người dạy thể hiện tính ưu việt của nền giáo dục định hướng XHCN, trong đó đặc biệt nhấn mạnh quan điểm, triết lý “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liền với thực tiễn”, “nhà trường gắn liền với xã hội” đã thực sự mở ra con đường mới cho sự phát triển của giáo dục, trong đó có giáo dục Đại học Việt Nam, để giáo dục nước nhà vươn tầm sánh vai với các nền giáo dục tiên tiến trên toàn cầu.
Phóng viên: Các trường Đại học, trong đó có trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn trong thời gian qua đã có những hoạt động thiết thực nào hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng?
GS.TS Hoàng Anh Tuấn: Tôi cho rằng các trường đại học rất chủ động tham gia công tác chuẩn bị: Các cấp ủy Đảng tại các trường đại học tham gia sâu vào quá trình góp ý văn kiện và thực hiện các nhiệm vụ được giao với tinh thần trách nhiệm cao nhất.
Đối với Trường ĐHKHXH&NV - ĐHQGHN, Đảng ủy Nhà trường đã chủ động xây dựng, ban hành và tổ chức triển khai thực hiện các nghị quyết của Bộ Chính trị, đặc biệt là các nghị quyết liên quan trực tiếp đến lĩnh vực Giáo dục Đào tạo, KHCN như Nghị quyết 57, Nghị quyết 59, Nghị quyết 71.
Ngay từ khi dự thảo Nghị quyết được BCH Trung ương công bố lấy ý kiến nhân dân, Đảng bộ trường ĐHKHXH&NV đã xây dựng kế hoạch, nghiên cứu và tổ chức góp ý dự thảo văn kiện bằng nhiều hình thức phù hợp. Cụ thể như: Tổ chức lấy ý kiến thông qua các hội nghị; chủ động tham mưu cho Đảng bộ ĐHQGHN và tham gia hội nghị góp ý cho dự thảo văn kiện ĐH 14 của Đảng; tổ chức lấy ý kiến góp ý từ các chuyên gia, các nhà khoa học, các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Nhà trường; triển khai lấy ý kiến đảng viên, đoàn viên tại các chi bộ và các tổ chức đoàn thể. Mặt khác, thông qua các bài viết đóng góp ý kiến trong diễn đàn khoa học và cho các tạp chí; tổ chức các sự kiện khoa học hướng tới chào mừng đại hội toàn quốc lần thứ 14 của Đảng, như phối hợp với UBND tỉnh Cao Bằng tổ chức Hội thảo khoa học: “85 năm ngày Bác Hồ về nước (28/01/1941 – 28/01/2026): Sự kiện khởi đầu cho những thắng lợi của cách mạng Việt Nam”.
Đặc biệt Đảng ủy Nhà trường đã cập nhật và nắm bắt các cơ hội về những chủ trương, chính sách có liên quan được xác định trong văn kiện đại hội Đảng lần thứ 14 để chủ động xây dựng kế hoạch, triển khai các báo cáo tư vấn chính sách cho các Bộ, ngành, địa phương trên một số lĩnh vực thuộc thế mạnh của Nhà trường trong thời gian tới như: Các vấn đề về phát triển văn hóa và phát huy nguồn lực văn hóa; phát triển nguồn nhân lực chất lực cao; Xúc tiến triển khai các các tư vấn chính sách và báo cáo quốc gia trên nền tảng tri thức KHXHNV, v.v. Phóng viên: Bên cạnh Nghị quyết 57 về phát triển KHCN, Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, gần đây nhất Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, Giáo sư đánh giá thế nào về mối quan hệ của ba Nghị quyết này, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục?
GS.TS Hoàng Anh Tuấn: Tôi cho rằng các Nghị quyết của Bộ Chính trị thời gian qua thể hiện tầm nhìn chiến lược rõ ràng, nhất quán và quyết liệt, đặt con người và văn hóa vào trung tâm của phát triển bền vững, đồng thời, khẳng định mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ giữa chính trị - kinh tế, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo và văn hóa. Nghị quyết 57 đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực then chốt; Nghị quyết 71 nhấn mạnh đột phá phát triển giáo dục - đào tạo gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; và Nghị quyết 80 lần đầu tiên khẳng định văn hóa giữ vai trò nền tảng tinh thần, sức mạnh mềm và là nguồn lực nội sinh, là động lực phát triển bền vững. Điểm xuyên suốt và rất mới của ba nghị quyết là lấy con người làm trung tâm, tri thức làm nền tảng, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế làm đòn bẩy.
Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn xác định sứ mệnh tiên phong của mình trong đào tạo tinh hoa, nghiên cứu liên ngành, tư vấn chính sách hiệu quả, thiết thực, đồng thời, kết nối và lan tỏa các giá trị văn hóa, nhân văn Việt Nam với thế giới. Với đội ngũ các nhà trí thức, chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực KHXH &NV ở Việt Nam hiện nay, Nhà trường hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm tri thức đỉnh cao của Việt Nam và khu vực, đóng góp trực tiếp vào hoạch định chính sách, cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế, xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới, xây dựng nền tảng văn hóa - xã hội vững chắc giai đoạn vươn mình mạnh mẽ của đất nước. Phóng viên: Theo Giáo sư mỗi cơ sở giáo dục Đại học cần phải đổi mới mạnh mẽ như thế nào để thể hiện được trách nhiệm xã hội, vai trò của mình trong xây dựng phát triển đất nước trong giai đoạn mới như Dự thảo văn kiện Đại hội đã đề ra?
GS.TS Hoàng Anh Tuấn: Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nhiệm vụ cấp bách, quyết liệt, có tính tiên quyết là phải tạo ra đột phá thể chế chính sách, hạ tầng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo tôi, các cơ sở giáo dục đại học cần đổi mới toàn diện và thực chất, chiến lược và đồng bộ, từ quản trị đại học, đào tạo, nghiên cứu đến chuyển giao tri thức, tư vấn chính sách và hội nhập quốc tế.
Các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu, cần chuyển mạnh từ ‘mở rộng quy mô’ sang “nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động”, tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân tài, nhân lực tinh hoa, nhân lực cho các ngành, lĩnh vực mũi nhọn và công nghệ chiến lược, cũng như nhân lực cho các ngành khoa học cơ bản rường cột cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu phải đồng thời là trung tâm sáng tạo tri thức, nghiên cứu khoa học đỉnh cao, là trung tâm tư vấn chính sách, dự báo chiến lược tin cậy, sắc bén, hiệu quả cho Đảng và Nhà nước.
Trường ĐH KHXH &NV không chỉ đầu tư chiều sâu trong đào tạo và nghiên cứu các ngành khoa học cơ bản mà còn tiên phong, chủ động kết nối tri thức Việt Nam với tri thức thế giới, phát huy vai trò dẫn dắt về tư duy phát triển, xây dựng, bồi đắp hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam, đồng thời phải đóng vai trò trở thành trung tâm tư vấn chính sách đỉnh cao, dự báo chiến lược, tham mưu tư vấn tư duy chiến lược cho quản trị quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Xin cảm ơn Giáo sư !
VOV2: Giáo dục Đại học phải tiên phong hiện thực hóa các Nghị quyết của Đảng