Các nhà khoa học VNU-USSH tham gia khai quật nhiều di tích, di vật giá trị tại Mán Bạc (Ninh Bình)

Di tích khảo cổ học Mán Bạc

Tham dự hội nghị có GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học KHXH&NV; Bà Đinh Thị Mỹ Hạnh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình; Ông Nguyễn Cao Tấn - Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình; Ông Lê Quốc Vụ - Cục Di sản Văn hóa, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch; PGS.TS Tống Trung Tín - Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam; GS.TS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; Ông Trương Đình Tưởng - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Ninh Bình và đông đảo các nhà nghiên cứu, nhà quản lý đến từ các cơ quan nghiên cứu Viện Khảo cổ học, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Trường Đại học KHXH&NV…
Các đại biểu đã thăm quan hố khai quật, nghe đại diện của đoàn khai quật giới thiệu về quá trình khai quật, phương pháp khai quật, mục tiêu của cuộc khai quật lần này. Đặc biệt, các nhà khoa học đã trao đổi và thảo luận nhiều về địa tầng và các di tích, di vật phát hiện đáng chú ý của lần khai quật này. Sau hai tháng khai quật, từ ngày 22/4 đến 24/6, đoàn khai quật cơ bản đã hoàn thành công tác khai quật và xử lý trên hiện trường.          

Di tích khảo cổ học Mán Bạc thuộc thôn Bạch Liên, xã Yên Thành (huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình), được phát hiện năm 1998, khai quật lần đầu năm 1999 và sau đó được khai quật nhiều lần vào các năm 2001, 2004 - 2005, 2005, 2007 bởi các nhà khoa học thuộc Viện Khảo cổ học cùng với sự tham gia của các chuyên gia quốc tế từ Australia, Nhật Bản... Các cuộc khai quật này xác định, di tích Mán Bạc là một trong những di tích khảo cổ học quan trọng đối với nhận thức về giai đoạn hậu kỳ đá mới - sơ kỳ đồng thau ở Việt Nam thông qua 105 mộ táng với 107 cá thể và hệ thống di vật phong phú, đặc sắc.
Tiếp nối những kết quả đó, cuộc khai quật năm 2025 được tiến hành trên diện tích 196m2 với mục tiêu xác định tính chất cư trú và mối tương quan giữa khu vực cư trú và khu mộ táng. Đồng thời làm xuất lộ và bảo tồn các tầng văn hóa thông qua phương pháp ghi nhận địa tầng đa chiều (trắc diện và bình diện), tạo cơ sở dữ liệu cho các nghiên cứu liên ngành và công tác bảo tồn phát huy giá trị di sản theo đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di tích khảo cổ học Mán Bạc và nghề gốm Bồ Bát (xã Yên Thành, huyện Yên Mô) do UBND tỉnh Ninh Bình ban hành năm 2023.
Hố khai quật năm 2025 có tầng văn hóa dày 1,7-1,9m gồm ba tầng văn hóa với hai giai đoạn phát triển liên tục. Trong tầng văn hóa phát hiện hai mộ táng có di cốt, một dấu tích nghi là mộ táng trẻ em không còn di cốt. Và các dấu tích quan trọng như: các dấu tích bếp và tích tụ rác bếp lớn, các hố đất đen và hố cột. Dấu tích cư trú các giai đoạn không đồng đều trên toàn bộ hố khai quật, khu vực phía Bắc tập trung với mật độ cao hơn khu vực phía Nam.

Bàn đập gốm của người Mán Bạc Mảnh gốm có hoa văn

Đối với di tích động vật, nhuyễn thể, qua phân tích sơ bộ xác định được 12 loài nhuyễn thể thuộc nhóm hai mảnh vỏ và chân bụng. Một số loài khác đang tiếp tục nghiên cứu xác định. Tập hợp xương động vật có xương sống chủ yếu là xương cá, trong đó có những loài cá lớn như cá voi, cá đuối, bên cạnh đó xương các loại động vật trên cạn như lợn, hươu, nai, khỉ, bò sát… Điều này cho thấy sự thích nghi và khai thác đa dạng các nguồn lợi tự nhiên của cư dân Mán Bạc.

Di vật thu được đa dạng về loại hình và phong phú về số lượng với các chất liệu như đá, gốm, xương, vỏ nhuyễn thể. Trong đó đáng chú ý là mảnh vỡ có thể là mảnh vỡ của nha chương; Các di vật làm từ vỏ điệp có thể là một loại “bích”; sưu tập phong phú các công cụ, vũ khí, trang sức bằng vỏ nhuyễn thể, xương và các đồ gốm có hoa văn trang trí đẹp mắt.
Qua kết quả khai quật có thể thấy Mán Bạc là di tích cư trú - mộ táng, bao gồm 2 giai đoạn phát triển sớm - muộn. Niên đại tương đối thuộc về hậu kỳ đá mới - sơ kỳ đồng thau, cách ngày nay khoảng 3.500-4.000 năm. Với tổ hợp di tích, di vật đa dạng phản ánh đời sống vật chất, tinh thần phong phú, quá trình thích nghi khai thác tự nhiên và các mối quan hệ văn hóa đa chiều.
Hội nghị đã nghe các ý kiến phát biểu và thảo luận của các đại biểu, nhà khoa học. Các ý kiến đều đánh giá cao giá trị của di tích Mán Bạc, đồng thời gợi ý và đề xuất các phương án bảo vệ, nghiên cứu và phát huy giá trị di tích Mán Bạc.            Tại Hội nghị, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tặng nhân dân thôn Bạch Liên một loa di động phục vụ hoạt động thôn với trị giá 8.000.000 đồng và tặng quỹ khuyến học thôn Bạch Liên 5.000.000 đồng.