Tọa đàm khoa học "Bản sắc văn hóa người Mường: Giá trị truyền thống và sức sống đương đại"

Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước luôn xác định văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững. Đặc biệt, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 269/2026/NĐ-CP về cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần thúc đẩy công tác bảo tồn và phát huy di sản theo hướng lấy cộng đồng làm chủ thể, gắn kết chặt chẽ với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Theo PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, người Mường là một trong những cộng đồng cư dân có lịch sử lâu đời, sở hữu kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, phản ánh những giá trị đặc sắc về lịch sử, tín ngưỡng, tri thức dân gian, ngôn ngữ, nghệ thuật và tổ chức xã hội. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc mà còn mở ra cơ hội phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch cộng đồng và kinh tế sáng tạo.

Đại diện Công ty TNHH Dịch vụ Du lịch Tam Chúc, ông Nguyễn Xuân Trung, Tổng Giám đốc Công ty, nhấn mạnh rằng nghiên cứu văn hóa người Mường cần được đặt trong bức tranh đa dạng văn hóa của Việt Nam. Theo ông, sự phong phú của 54 dân tộc anh em chính là nền tảng tạo nên sức mạnh đại đoàn kết dân tộc và là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển đất nước. Việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số không chỉ góp phần gìn giữ di sản mà còn củng cố bản sắc, tăng cường sức mạnh nội sinh và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Ông cũng bày tỏ kỳ vọng sẽ có thêm nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử, văn hóa và những đóng góp của đồng bào các dân tộc thiểu số, qua đó lan tỏa các giá trị truyền thống và truyền cảm hứng cho các thế hệ mai sau.

Tọa đàm được chủ trì bởi PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV và PGS.TS Nguyễn Trường Giang, Trưởng Khoa Nhân học và Tôn giáo học; thư ký tọa đàm là TS Trần Thị Lan, Khoa Lịch sử và Văn hóa. Các tham luận tại tọa đàm tiếp cận văn hóa người Mường dưới nhiều góc độ, từ giá trị truyền thống, lịch sử, tín ngưỡng, thiết chế xã hội đến bảo tồn và khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch.
Các tham luận đã cung cấp nhiều tư liệu, cách tiếp cận và góc nhìn mới về lịch sử, văn hóa và đời sống của cộng đồng người Mường; đồng thời gợi mở nhiều hướng nghiên cứu liên ngành, góp phần nhận diện đầy đủ hơn những giá trị đặc sắc của văn hóa Mường trong bối cảnh hiện nay. Nhiều đại biểu cho rằng việc bảo tồn và phát huy văn hóa người Mường cần được triển khai theo hướng liên ngành, gắn kết giữa nghiên cứu khoa học, giáo dục, chuyển đổi số, phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Các ý kiến cũng đề xuất tăng cường tư liệu hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản, bảo tồn tri thức bản địa, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong quản lý, thực hành và truyền dạy các giá trị văn hóa. Bên cạnh đó, việc khai thác di sản phục vụ phát triển kinh tế cần bảo đảm tính chân thực, tôn trọng quyền sở hữu văn hóa và tạo ra lợi ích thiết thực cho cộng đồng địa phương, qua đó góp phần gìn giữ và lan tỏa sức sống của văn hóa người Mường trong xã hội đương đại.

Tổng kết tọa đàm, PGS.TS Nguyễn Trường Giang nhận định các tham luận đã tiếp cận văn hóa người Mường từ nhiều góc độ như nhân học, dân tộc học, lịch sử, văn hóa học, du lịch và truyền thông. Những nghiên cứu không chỉ góp phần làm sáng tỏ chiều sâu lịch sử, hệ giá trị và bản sắc văn hóa của cộng đồng người Mường mà còn cho thấy khả năng thích ứng, kế thừa và tái tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh phát triển hiện nay. Theo ông, điểm gặp gỡ của các nghiên cứu là khẳng định bản sắc văn hóa không phải những giá trị bất biến mà là một thực thể sống, được nuôi dưỡng thông qua thực hành văn hóa của cộng đồng. Vì vậy, công tác bảo tồn cần vượt ra khỏi phạm vi sưu tầm, lưu giữ để hướng tới việc tạo điều kiện cho cộng đồng tiếp tục thực hành, truyền dạy và phát huy các giá trị văn hóa trong đời sống đương đại.