Kết nối, phát huy giá trị và nguồn lực văn hoá tỉnh Phú Thọ phục vụ phát triển du lịch, kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới

Hội thảo do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ phối hợp với Trường Đại học Hùng Vương và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (đầu mối Khoa Chính trị và Quốc tế học) tổ chức, nhằm tạo diễn đàn học thuật trao đổi các vấn đề lý luận và thực tiễn trong phát huy nguồn lực văn hóa gắn với phát triển bền vững. Trong bối cảnh các địa phương đang đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khai thác hiệu quả các nguồn lực nội sinh, hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần làm rõ hơn vai trò của văn hóa như một động lực phát triển, đồng thời đề xuất các giải pháp mang tính liên ngành, phù hợp với xu thế chuyển đổi số và hội nhập hiện nay.
Tham dự hội thảo về phía Sở Ngoại vụ có sự tham dự của TS. Nguyễn Đắc Thủy - Giám đốc Sở Ngoại vụ, Chủ tịch hội Di sản Phú Thọ; Về phía Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ có sự tham dự của TS. Dương Hoàng Hương - Giám đốc Sở; Về phía Trường đại học Hùng Vương có sự tham dự của TS. Đỗ Khắc Thanh - Hiệu trưởng; Về phía Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn có sự tham dự của PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương - Phó Hiệu trưởng. Phát biểu chào mừng tại hội thảo, TS. Dương Hoàng Hương - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của sự kiện trong bối cảnh địa phương đang đẩy mạnh khai thác nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển bền vững. Là vùng đất cội nguồn của dân tộc, Phú Thọ sở hữu hệ thống di sản phong phú, tiêu biểu là Khu di tích Đền Hùng cùng các di sản được UNESCO ghi danh như Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan. Trong những năm qua, việc gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch đã mang lại những kết quả tích cực, góp phần khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh quan trọng. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của chuyển đổi số, hội nhập và phát triển kinh tế sáng tạo, bài toán đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa hiệu quả các giá trị văn hóa thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh, đồng thời đảm bảo phát triển bền vững. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ kỳ vọng hội thảo sẽ cung cấp thêm các luận cứ khoa học và đề xuất thực tiễn nhằm hoàn thiện chính sách, thúc đẩy liên kết vùng, ứng dụng công nghệ và xây dựng thương hiệu du lịch văn hóa Đất Tổ trong giai đoạn mới.

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo,TS. Đỗ Khắc Thanh - Hiệu trưởng Trường Đại học Hùng Vương nêu rõ, Ban Tổ chức đặt vấn đề từ bối cảnh triển khai các định hướng phát triển mới theo Nghị quyết 80, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng. Đối với Phú Thọ, đây vừa là cơ hội mở rộng không gian văn hóa – du lịch, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết về kết nối và phát huy hiệu quả các nguồn lực văn hóa. Hội thảo được xác định là diễn đàn khoa học nhằm làm rõ vai trò của văn hóa như một động lực nội sinh, đồng thời đề xuất các hướng tiếp cận liên ngành trong khai thác di sản, phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Đáng chú ý, Ban Tổ chức đã nhận được 137 tham luận từ các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý đến từ nhiều cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và cơ quan thực tiễn trên cả nước. Số lượng và chất lượng tham luận cho thấy sự quan tâm rộng rãi cũng như tính thời sự của chủ đề hội thảo. Các tham luận tập trung vào bốn nhóm vấn đề lớn: cơ sở lý luận về nguồn lực văn hóa; đánh giá thực trạng hệ thống di sản; các mô hình phát triển kinh tế từ văn hóa; và ứng dụng đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa – du lịch. Từ đó, hội thảo hướng tới mục tiêu cung cấp luận cứ khoa học và gợi mở giải pháp nhằm hình thành chuỗi giá trị văn hóa – du lịch – kinh tế, góp phần định vị Phú Thọ như một trung tâm văn hóa cội nguồn gắn với phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới. 
Tiếp nối phần đề dẫn, hội thảo bước vào phiên trình bày tham luận với các hướng tiếp cận đa dạng, từ lý luận đến thực tiễn. Các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý lần lượt trao đổi, phân tích những vấn đề đặt ra trong việc bảo tồn, khai thác và phát huy nguồn lực văn hóa tỉnh Phú Thọ gắn với phát triển du lịch và kinh tế - xã hội, qua đó bổ sung thêm các góc nhìn, cách tiếp cận và giải pháp cho vấn đề nghiên cứu.

Theo TS.Nguyễn Đắc Thủy, Phú Thọ là nơi sở hữu các giá trị văn hóa đặc sắc gắn với thời đại Hùng Vương và hội tụ không gian văn hóa đa tộc người Mường, Dao, Tày, Cao Lan cùng với hệ thống di sản văn hóa phong phú. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo và kinh tế dịch vụ trong giai đoạn mới. Trên cơ sở đó, tác giả phân tích mối quan hệ giữa bảo tồn di sản và phát triển du lịch, nhấn mạnh vai trò của cộng đồng và định hướng phát triển bền vững. Đây là những gợi mở quan trọng cho công tác quản lý và khai thác giá trị văn hóa địa phương.

 Theo TS. Nguyễn Thị Mỹ Linh, liên kết văn hóa – du lịch – công nghệ số là động lực chiến lược thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở Phú Thọ, đặc biệt trong bối cảnh mở rộng địa giới sau khi sáp nhập Hòa Bình và Vĩnh Phúc.Tác giả phân tích cách thức ba trụ cột này tương tác, khai thác giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể nhằm nâng cao trải nghiệm du khách, phát triển ngành nghề địa phương và quảng bá bản sắc vùng Đất Tổ. Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, tiềm năng phát triển vẫn chưa tương xứng với nguồn lực sẵn có. Trên cơ sở đó, tham luận đề xuất các giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách; phát triển sản phẩm du lịch đặc thù; thúc đẩy chuyển đổi số; đồng thời nâng cao năng lực cộng đồng -doanh nghiệp, hướng tới xây dựng hệ sinh thái du lịch văn hóa thông minh, giàu bản sắc, gắn với phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

TS. Nguyễn Trường Giang đã nghiên cứu và phân tích mô hình du lịch cộng đồng của Phú Thọ trong bối cảnh mở rộng không gian vùng với Vĩnh Phúc và Hòa Bình, đồng thời đề xuất mô hình phát triển bền vững dựa trên ba trụ cột: cộng đồng địa phương, chính quyền và doanh nghiệp/đối tác, trong đó nhấn mạnh vai trò của người dân và việc khai thác giá trị văn hóa bản địa. Mô hình được tổ chức theo ba lớp không gian gồm trung tâm di sản – tâm linh, vành đai văn hóa dân tộc thiểu số và vành đai sinh thái; với bản sắc cộng đồng là hạt nhân của sản phẩm du lịch, thể hiện qua homestay, ẩm thực, nghề thủ công và lễ hội. Trên cơ sở đó, tham luận gợi mở cách tiếp cận gắn bảo tồn với phát triển, tăng cường liên kết vùng – ngành, thúc đẩy kinh tế xanh và chuyển đổi số, góp phần khẳng định vị thế Phú Thọ trong không gian phát triển vùng Tây Bắc.

Theo ThS. Phạm Thị Hoàng Oanh, Đền Hùng và tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là biểu tượng thiêng liêng của tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, giữ vai trò đặc biệt trong đời sống văn hóa – tinh thần của dân tộc. Trong bối cảnh xu hướng du lịch tâm linh – văn hóa - nhân văn ngày càng được quan tâm thì yêu cầu tăng cường liên kết, khai thác và phát huy giá trị di sản Đền Hùng và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trở thành hướng đi quan trọng, gắn với phát triển du lịch bền vững, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, đồng thời bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.

Theo GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm, trong bối cảnh hiện nay, khi các mối liên hệ giữa các quốc gia và dân tộc ngày càng mở rộng nhờ sự phát triển của khoa học – công nghệ, du lịch trở thành một kênh quan trọng để lan tỏa giá trị văn hóa ra thế giới. Theo GS. Trần Ngọc Thêm với lợi thế sau sát nhập, Phú Thọ có cơ hội trở thành địa phương tiêu biểu trong quảng bá văn hóa Việt Nam, đặc biệt thông qua các di sản như Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Hát Xoan và một số di sản khác.Từ đó, có thể tiếp tục xây dựng kế hoạch nghiên cứu, lập hồ sơ và đề xuất vinh danh các di sản mới, nhằm tiếp tục mở rộng không gian lan tỏa các giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương.

Theo PGS.TS. Cao Văn, Phú Thọ là vùng đất cội nguồn, sở hữu nền văn hóa lâu đời và giàu bản sắc, tạo lợi thế quan trọng cho phát triển du lịch. Tuy nhiên, thực tế cho thấy du lịch của tỉnh vẫn chưa phát triển tương xứng, còn thiếu tính ổn định và kết nối. Từ đó, cần đẩy mạnh liên kết, kết nối như một giải pháp then chốt, đặc biệt là việc xây dựng các tuyến du lịch dọc theo hệ thống sông Hồng, sông Đà, sông Lô – nơi tập trung nhiều di tích lịch sử, văn hóa và danh thắng. Việc tổ chức các tour, tuyến bài bản gắn với các không gian này được kỳ vọng sẽ góp phần thu hút du khách trong nước và quốc tế, đồng thời khai thác hiệu quả hơn tiềm năng du lịch của địa phương.
Tiếp nối chương trình, hội thảo bước vào phiên làm việc thứ hai, tiếp tục làm rõ và bổ sung các cách tiếp cận, giải pháp trong phát huy giá trị văn hóa gần với phát triển du lịch và kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Thọ.

Theo TS. Phạm Thúy Quỳnh Nga, Phú Thọ sở hữu hai di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh: Hát Xoan Phú Thọ và Tín ngưỡng thời cúng Hùng Vương. Đây không chỉ là giá trị tinh thần đặc sắc mà còn là nguồn lực văn hóa quý giá để phát triển du lịch bền vững trong kỷ nguyên mới. Việc "khai thác sức sống di sản" cần được hiểu theo hướng phát huy giá trị chứ không thương mại hóa, kết hợp bảo tồn - sáng tạo - lan tỏa. Tác giả đề xuất một số giải pháp trọng tâm như: số hóa và truyền thông di sản, phát triển sản phẩm du lịch trải nghiệm cộng đồng, và xây dựng thương hiệu "Phú Thọ - miền di sản sống". Phát huy giá trị di sản không chỉ là bảo tồn quá khứ, mà còn là cách khơi dậy sức sáng tạo, niềm tự hào và động lực phát triển con người Phú Thọ trong thời đại hội nhập.

Trình bày tại hội thảo, TS. Trịnh Lê Anh đã phân tích mô hình quản trị điểm đến trong bối cảnh kinh tế trải nghiệm, qua trường hợp lễ hội Khai hạ của người Mường tại Mường Bi. Dựa trên khảo sát năm 2026, nghiên cứu chỉ ra sự chưa đồng bộ giữa giá trị di sản thực tế và cách quảng bá trên môi trường số. đồng thời nhận diện một số điểm nghẽn như kết nối tuyến điểm còn rời rạc, dịch vụ chưa đáp ứng kỳ vọng của du khách và việc giới thiệu di sản chưa thật sự hiệu quả. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất lộ trình chuyên nghiệp hóa thương hiệu du lịch di sản Đất Tổ thông qua ba trụ cột gồm: Thiết lập tổ chức quản lý điểm đến (DMO) chuyên trách để điều phối đa chủ thể, triển khai chiến lược "số hóa thấu cảm" để quản trị nội dung di sản và thúc đẩy mô hình "đồng kiến tạo giá trị" gắn với vai trò chủ thể của cộng đồng địa phương, nghiên cứu khẳng định việc chuyển dịch từ tư duy "tổ chức sự kiện" sang "quản trị hệ thống" là giải pháp tất yếu để Phú Thọ vốn hóa tài nguyên văn hóa thành tài sản chiến lược bền vững.

Theo PGS.TS. Phạm Thị Thu Hường, sau sát nhập, Phú Thọ hội tụ nhiều tiềm năng và lợi thế mới cho phát triển du lịch, trong bối cảnh du lịch Việt Nam đang chuyển dịch theo hướng “xanh – bền vững – số”.Trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt động marketing địa phương, tác giả nhấn mạnh yêu cầu tái định vị thương hiệu du lịch, nâng cao sức cạnh tranh và thu hút du khách, đồng thời đề xuất một số giải pháp trọng tâm nhằm phát huy lợi thế và thúc đẩy phát triển du lịch Phú Thọ theo hướng bền vững trong giai đoạn mới. Trình bày tại hội thảo, TS. Nguyễn Hữu Phước đã phân tích cơ sở hình thành, thực trạng, hạn chế và triển vọng của việc phát triển chuỗi du lịch kết hợp giữa văn hóa, tâm linh và sinh thái tại Phú Thọ. Với vị trí địa lý đặc biệt, hệ thống di sản văn hóa – tâm linh phong phú cùng tiềm năng sinh thái đa dạng, Phú Thọ có nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành chuỗi du lịch đặc thù; tuy nhiên, việc khai thác vẫn còn hạn chế về hạ tầng, liên kết vùng và chất lượng dịch vụ. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các giải pháp như nâng cấp hạ tầng, tăng cường liên kết vùng, đa dạng hóa sản phẩm và ứng dụng công nghệ số, hướng tới phát triển bền vững và khẳng định vị thế của Phú Thọ trong khu vực.

Phát biểu kết luận hội thảo, PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương Phó Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, sau thời gian làm việc nghiêm túc, trách nhiệm, hội thảo đã hoàn thành toàn bộ nội dung chương trình. Hội thảo đã nhận được 140 tham luận cùng nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận trực tiếp phong phú, đa chiều.
Trước hết, hội thảo khẳng định văn hoá không chỉ là di sản được gìn giữ, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển; các giá trị văn hoá của Phú Thọ chứa đựng tiềm năng lớn nếu được nhận diện đúng, kết nối hiệu quả và phát huy bằng những cách làm phù hợp.Thứ hai, hội thảo làm rõ mối quan hệ giữa bảo tồn văn hoá và phát triển du lịch, trong đó yêu cầu xây dựng mô hình phát triển mà văn hoá giữ vai trò định hướng, du lịch trở thành kênh lan toả giá trị, bảo đảm tính chân thực của di sản và sự tham gia của cộng đồng. Thứ ba, vấn đề kết nối được đặt ra trên nhiều phương diện, từ kết nối di sản, điểm đến đến liên kết giữa các chủ thể như Nhà nước, nhà trường, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng, nhằm hình thành hệ sinh thái phát triển văn hoá – du lịch.
Từ kết quả hội thảo, một số định hướng lớn được đặt ra cần tiếp tục quan tâm nghiên cứu như: tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành về hệ giá trị văn hoá tỉnh Phú Thọ; tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị và địa phương; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong bảo tồn, quản lý, quảng bá và phát huy các giá trị văn hóa, từ đó nâng cao hiệu quả tiếp cận công chúng và gia tăng giá trị xã hội, giá trị kinh tế của di sản.
PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương cho biết, thời gian qua Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã triển khai nhiều dự án hợp tác thiết thực với các địa phương, tiêu biểu là Chương trình “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” với 4 hành trình, 28 di tích được tích hợp trên bản đồ điện tử, ứng dụng H-Heritage và mã QR tại điểm đến, góp phần đưa di sản đến gần hơn với du khách và cộng đồng.
Hiện nay, Nhà trường tiếp tục thúc đẩy các chương trình hợp tác với nhiều địa phương như Hà Nội, Quảng Ninh, Ninh Bình, Nghê An, Phú Yên,... và nhận thức sâu sắc rằng một trường đại học không chỉ là nơi đào tạo và nghiên cứu, mà còn phải là một chủ thể có trách nhiệm trong việc đồng hành cùng các địa phương nhận diện giá trị, khơi mở nguồn lực, tư vấn chính sách và góp phần giải quyết những vấn đề phát triển đặt ra từ thực tiễn. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn mong muốn tiếp tục mở rộng và làm sâu sắc hơn hợp tác với Trường Đại học Hùng Vương, với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, cùng các sở, ban, ngành, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng liên quan để tiếp nối các kết quả của Hội thảo bằng những chương trình hợp tác thiết thực, có chiều sâu và có tính lâu dài.
Một số hình ảnh tại hội thảo: