VNU-USSH tập huấn Ứng dụng AI trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật cho Bộ Giáo dục và Đào tạo

Tham dự và chỉ đạo khóa tập huấn có Vụ trưởng Vụ Pháp chế Mai Thị Anh và Phó Vụ trưởng Vụ pháp chế Nguyễn Như Hà.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tạo sinh, đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong hoạt động quản lý và chuyên môn, việc khai thác AI trong công tác xây dựng, thẩm định và hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) đang mở ra nhiều cơ hội mới. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi mức độ chính xác, khả năng kiểm chứng, bảo mật thông tin và trách nhiệm pháp lý đặc biệt cao.

Xuất phát từ yêu cầu đó, chuyên đề tập huấn tập trung tiếp cận AI với vai trò trợ lý xử lý thông tin và tạo bản nháp, thay vì coi AI là chủ thể xây dựng VBQPPL hoặc công cụ có thể thay thế hoạt động thẩm định, quyết định của con người. Tinh thần xuyên suốt của chuyên đề là: AI hỗ trợ - cán bộ chuyên môn kiểm tra - đơn vị pháp chế hoặc chủ thể thẩm định thực hiện chức năng theo thẩm quyền - người có thẩm quyền quyết định và cơ quan chịu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng.

TS. Đào Minh Quân - Phó Trưởng Khoa Quản trị Thông tin, Trường ĐKHXH&NV, ĐHQGHN tham gia giảng dạy tại khóa tập huấn

Tổ chức quy trình làm việc với AI có kiểm soát

Tại chương trình, TS. Đào Minh Quân đã trao đổi với các thầy cô về sự thay đổi trong cách tiếp cận AI đối với công tác xây dựng VBQPPL. Thay vì đưa ra những câu hỏi chung chung và sử dụng trực tiếp câu trả lời của AI, người sử dụng cần xác định rõ bối cảnh, dữ liệu đầu vào, giới hạn xử lý, tiêu chí kiểm chứng và định dạng đầu ra; chuyển từ sử dụng dữ liệu huấn luyện của mô hình sang làm việc với các bộ nguồn pháp lý và dữ liệu chuyên ngành đã được lựa chọn, xác thực; đồng thời tổ chức quy trình nhiều lượt gồm tạo bản nháp, phản biện, kiểm chứng, chỉnh lý và phê duyệt.

Một trong những nội dung trọng tâm của khóa tập huấn là giúp thầy cô xác định đúng những công việc có thể giao cho AI hỗ trợ và những nhiệm vụ con người bắt buộc phải trực tiếp thực hiện và chịu trách nhiệm.

AI có thể hỗ trợ cán bộ trong các công việc như tóm tắt và trích xuất thông tin từ hồ sơ; phân loại tài liệu; lập bảng so sánh; nhóm và tổng hợp ý kiến góp ý; đề xuất cấu trúc; tạo bản nháp báo cáo hoặc điều khoản; phát hiện những điểm có khả năng mâu thuẫn, trùng lặp, sai dẫn chiếu hoặc thiếu nhất quán.

Ngược lại, những vấn đề liên quan đến xác định mục tiêu chính sách, lựa chọn phương án chính sách, phạm vi điều chỉnh, kết luận về tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và khả thi; quyết định tiếp thu hoặc không tiếp thu ý kiến; cũng như việc phê duyệt, ban hành và chịu trách nhiệm đối với văn bản cuối cùng phải thuộc về con người và các chủ thể có thẩm quyền.

Thực hành ứng dụng AI trong xây dựng VBQPPL

Không chỉ cung cấp những kiến thức nền tảng, chương trình được thiết kế theo hướng gắn chặt với các nhiệm vụ thực tế trong quá trình xây dựng VBQPPL.

Thầy cô giáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo tham gia khóa tập huấn

Thầy cô được hướng dẫn cách thiết kế một prompt nghiệp vụ có cấu trúc, bao gồm sáu thành phần cơ bản: vai trò; bối cảnh; đầu vào; nhiệm vụ; giới hạn và yêu cầu kiểm chứng; định dạng đầu ra. Đặc biệt, khi thực hiện những nhiệm vụ pháp lý, AI phải được yêu cầu làm việc trên các nguồn được xác định, không tự tạo dữ liệu hoặc căn cứ pháp lý, phải đánh dấu những vấn đề chưa đủ căn cứ và chỉ rõ vị trí của thông tin trong nguồn tài liệu.

Chuyên đề đồng thời giới thiệu quy trình làm việc với AI theo nhiều bước: trích xuất dữ kiện - phân tích theo tiêu chí - phản biện - kiểm chứng - chỉnh lý - kiểm tra. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng chấp nhận ngay một câu trả lời hoàn chỉnh do AI tạo ra và tăng khả năng kiểm soát đối với từng bước xử lý thông tin.

Các nội dung thực hành được đặt trong những công việc cụ thể của quá trình xây dựng và hoàn thiện VBQPPL như nghiên cứu pháp luật và so sánh văn bản chính sách; hỗ trợ đánh giá tác động chính sách; xây dựng đề cương, bảng thuật ngữ và ma trận điều khoản; hỗ trợ soạn thảo và phản biện điều khoản; rà soát kỹ thuật, dẫn chiếu và tính thống nhất; hỗ trợ thẩm định; xây dựng báo cáo thẩm định; tổng hợp, giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo.

Kiểm chứng sáu lớp - nguyên tắc quan trọng khi ứng dụng AI

Một nội dung nhận được sự quan tâm tại khóa tập huấn là phương pháp kiểm chứng kết quả do AI tạo ra theo sáu lớp, gồm:

(1) Nguồn và tính nguyên bản;

(2) Hiệu lực và thời điểm;

(3) Thẩm quyền và thứ bậc pháp lý;

(4) Logic và tính thống nhất;

(5) Tính khả thi, tác động và công bằng;

(6) Phê duyệt và trách nhiệm.

Kết quả do AI tạo ra không được sử dụng trực tiếp trong hồ sơ chính thức khi chưa qua kiểm chứng. Việc kiểm chứng cũng không phải là thao tác mang tính hình thức mà mỗi lớp cần tạo được bằng chứng để người khác có thể xem xét và kiểm tra lại quá trình.

Đây cũng là cơ sở để xây dựng một quy trình ứng dụng AI vừa khai thác được ưu thế của công nghệ trong xử lý khối lượng lớn thông tin, vừa bảo đảm khả năng truy vết và trách nhiệm của cán bộ chuyên môn.

Nhận diện rủi ro để sử dụng AI có trách nhiệm

Bên cạnh những cơ hội, khóa tập huấn cũng tập trung phân tích các rủi ro khi sử dụng AI trong hoạt động xây dựng VBQPPL, trong đó có ảo giác thông tin và căn cứ pháp lý; thiên lệch dữ liệu; nguy cơ bất bình đẳng; rò rỉ dữ liệu và dự thảo chưa công khai; thay đổi nội hàm pháp lý trong quá trình chỉnh sửa ngôn ngữ; thiên lệch do prompt; vấn đề sở hữu trí tuệ và nguy cơ phụ thuộc quá mức vào AI.

Đặc biệt, AI có khả năng tạo ra những câu trả lời rất mạch lạc và có vẻ thuyết phục nhưng vẫn có thể viện dẫn sai văn bản, nhầm hiệu lực, tạo số liệu hoặc căn cứ không tồn tại. Do đó, độ trôi chảy của câu chữ không thể được coi là bằng chứng về độ chính xác của nội dung.

Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi một quy định pháp luật có thể tác động trực tiếp đến người học, nhà giáo, cơ sở giáo dục, quyền tiếp cận giáo dục, công bằng giữa các vùng miền, dữ liệu cá nhân và trách nhiệm của cơ quan quản lý.

Hướng tới mô hình phối hợp hiệu quả giữa con người và trí tuệ nhân tạo

Thông qua các tình huống và bài tập thực hành, chương trình hướng tới hình thành cho thầy cô giáo tư duy sử dụng AI một cách chủ động nhưng thận trọng, hiệu quả nhưng có kiểm soát. Người sử dụng AI không chỉ cần biết xây dựng prompt mà quan trọng hơn phải biết lựa chọn đúng tác vụ, chuẩn bị đúng nguồn dữ liệu, phát hiện giới hạn của công cụ, kiểm chứng kết quả và giải thích được những quyết định chuyên môn của mình.

Theo tinh thần của chuyên đề, năng lực sử dụng AI không được đánh giá bằng số lượng văn bản có thể tạo ra trong thời gian ngắn, mà thể hiện ở khả năng giao đúng việc cho AI, phát hiện được giới hạn của công cụ, kiểm chứng được kết quả và vẫn chịu trách nhiệm đối với từng lựa chọn chuyên môn trong sản phẩm cuối cùng.

Khóa tập huấn ngày 07/8/2026 tại Ninh Bình là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong việc cập nhật kiến thức, kỹ năng và phương pháp ứng dụng AI cho đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Đồng thời, chương trình cũng cho thấy khả năng kết nối giữa những thế mạnh về quản trị thông tin, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số với các yêu cầu thực tiễn của quản lý nhà nước – một trong những hướng nghiên cứu, đào tạo và phục vụ cộng đồng đang được Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đặc biệt quan tâm thúc đẩy.

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn hy vọng tiếp tục được Bộ Giáo dục và Đào tạo tin tưởng và giao nhiệm vụ cho Nhà trường triển khai các khóa bồi dưỡng tiếp theo.