Phát biểu khai mạc Hội thảo, PTS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV, VNU nhấn mạnh, hội thảo là hoạt động trọng tâm trong chuỗi sự kiện học thuật và kết nối của Tuần lễ KHXH&NV 2026. Hội thảo đề cập đến những vấn đề lớn, đang được xã hội đặc biệt quan tâm. Trong nền kinh tế sáng tạo, tài sản có giá trị lớn nhất là tài sản trí tuệ. Sự phát triển của AI mở ra nhiều cơ hội to lớn cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, cũng đang đặt ra nhiều vấn đề thách thức về sở hữu trí tuệ, từ góc nhìn pháp lý, đạo đức, quản trị và chiến lược phát triển. “Quản trị tài sản trí tuệ” không chỉ dừng lại ở việc đăng ký bản quyền hay bảo hộ sáng chế, mà còn bao gồm toàn bộ quá trình tạo lập, bảo vệ, khai thác, thương mại hóa và phát triển các giá trị tri thức trong môi trường số. Hội thảo hôm nay là diễn đàn mở, kết nối các nhà quản lý, những người làm thực hành, các chuyên gia, các nhà khoa học, các doanh nghiệp, các thầy, cô giáo và cộng đồng sáng tạo nhằm kiến tạo một không gian học thuật chia sẻ đa chiều, liên ngành, xuyên ngành, đầy tính xây dựng nhằm nhận diện những vấn đề pháp lý, xã hội mới phát sinh, đánh giá khoảng trống pháp lý và đề xuất các giải pháp thích ứng về sở hữu trí tuệ, từ đó thúc đẩy năng lực quản trị tài sản trí tuệ gắn với AI trong bối cảnh kinh tế sáng tạo toàn cầu. Hội thảo đặc biệt có ý nghĩa khi Luật Trí tuệ nhân tạo (năm 2025) và Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi (năm 2025) vừa chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 và ngày 1/4/2026 (tương ứng). Sự thành công của hội thảo ngày hôm nay sẽ góp phần khẳng định vai trò không thể thiếu của khoa học xã hội và nhân văn trong việc đóng góp các giải pháp thực tiễn về chiến lược, chính sách, mô hình cho hệ sinh thái quản trị TSTT vì một nền kinh tế Việt Nam ngày một thịnh vượng và sáng tạo.
Cùng với chuỗi hoạt động chuyên sâu của Tuần lễ KHXH &NV 2026 như các hội thảo về kinh tế & đổi mới sáng tạo, năng lực số và trí tuệ nhân tạo, toàn cầu hóa và hội nhập, AI trong khoa học xã hội và nhân văn,... hội thảo “Quản trị tài sản trí tuệ trong nền kinh tế sáng tạo trước bối cảnh phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo” sẽ bồi đắp thêm những hướng nghiên cứu, đào tạo mới của Nhà trường, đồng thời sẽ được chắt lọc để xây dựng các báo cáo tư vấn chính sách có chất lượng, gửi tới các cơ quan hoạch định chính sách ở Việt Nam.
Phát biểu của Phó hiệu trưởng Đặng Thị Thu Hương
Báo cáo đề dẫn hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Dũng, Phó Trưởng Khoa Triết học và Quản lý, nêu ra 3 vấn đề phân tích cốt lõi: Tài sản trí tuệ (TSTT), từ dạng hữu hình như bằng sáng chế, bản quyền, đến vô hình như thương hiệu, bí mật kinh doanh, ngày nay không còn là tài sản thụ động mà đã trở thành công cụ chiến lược thúc đẩy cạnh tranh quốc gia. Nền kinh tế sáng tạo phụ thuộc chặt chẽ vào việc bảo hộ hiệu quả các TSTT này. AI đang mở ra cơ hội tăng trưởng vượt bậc, dự kiến đóng góp 15,7 nghìn tỷ USD vào kinh tế toàn cầu vào năm 2030, song đồng thời tạo ra những xung đột chưa từng có với hệ thống pháp luật SHTT hiện hành.
Báo cáo đề dẫn đã nhận diện loạt thách thức lớn: từ vấn đề tính nguyên gốc của tác phẩm do AI tạo ra, quyền tác giả đối với dữ liệu đầu vào, đến tính minh bạch của thuật toán và các nguy cơ về bản quyền dữ liệu huấn luyện. PGS.TS. Nguyễn Mạnh Dũng nhấn mạnh việc xây dựng một chiến lược quốc gia và tăng cường hợp tác quốc tế là yêu cầu cấp thiết để quản trị hiệu quả TSTT trong kỷ nguyên AI.
PGS.TS. Nguyễn Mạnh Dũng trình bày báo cáo đề dẫn
Phiên báo cáo đầu tiên tập trung vào các vấn đề nền tảng và cấp bách nhất của pháp luật bản quyền trước sự xâm lấn của AI tạo sinh (Generative AI). Mở đầu phiên là bài tham luận đầy tính gợi mở của PGS.TS. Trần Văn Hải, Chuyên gia Sở hữu Trí tuệ, Giảng viên cao cấp Khoa Triết học và Quản lý, VNU-USSH, về "Tính nguyên gốc với dữ liệu đầu vào của trí tuệ nhân tạo". PGS.TS. Trần Văn Hải đã đưa ra những phân tích mang tính bản chất về mối quan hệ giữa "dữ liệu đầu vào" và "tính nguyên gốc" thông qua các ví dụ thực tiễn về sáng tạo tác phẩm văn học, nghệ thuật của Việt Nam, sáng chế bảo vệ thuốc bảo vệ thực vật còn thời hạn bảo hộ của Hoa Kỳ. Dữ liệu đầu vào của AI thực chất là các bản sao hoặc sự tái xuất bản không nguyên gốc của các tác phẩm đã tồn tại. Việc AI sử dụng các dữ liệu này mà không có sự đồng ý của tác giả bản gốc thường bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả. PGS nhấn mạnh sự cần thiết phải định nghĩa lại tính nguyên gốc để làm cơ sở cho sự phát triển bền vững của AI.
PGS.TS Trần Văn Hải trình bày báo cáo
Trình bày tham luận về "Thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong quản trị tài sản trí tuệ dưới tác động của trí tuệ nhân tạo", ThS.LS. Lê Xuân Lộc (Công ty Luật TNHH T&G) đã phân tích sâu sắc các khó khăn trong việc thực thi quyền không chỉ của riêng Việt Nam mà là câu chuyện công nghệ trên toàn cầu hiện nay: Nhận diện hành vi xâm phạm (việc chứng minh một sản phẩm do AI tạo ra có tái xuất bản trái phép một phần tác phẩm gốc hay không là cực kỳ phức tạp); Chứng minh hành vi xâm phạm (làm sao để thu thập bằng chứng từ một hệ thống "hộp đen" của thuật toán). Ông đề xuất áp dụng giải pháp công nghệ blockchain để truy xuất nguồn gốc, và điều chỉnh các quy định pháp luật về chứng cứ để đáp ứng các thách thức mới khi trong sáng tạo cùng AI.
TS. Hoàng Văn Tuyên (Học viện Chiến lược và Chính sách Khoa học & Công nghệ và Trường Đại học Luật Hà Nội) đã mang đến tham luận về "Hoàn thiện hệ thống sở hữu trí tuệ về sáng chế liên quan đến trí tuệ nhân tạo: một số giải pháp sơ khởi". Các diễn giả đã thảo luận về các tiêu chí để bảo hộ sáng chế AI: giải pháp kỹ thuật, tính mới, tính sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp. Vấn đề gây tranh cãi lớn nhất là chủ thể của sáng chế: Liệu AI có thể là "nhà sáng chế"? Để hoàn thiện hệ thống sáng chế, nhóm tác giả đề xuất: Xây dựng các tiêu chí bảo hộ sáng chế AI rõ ràng và đồng nhất, điều chỉnh các tiêu chí về tính mới và trình độ sáng tạo, cần cân nhắc xem xét quyền của chủ sở hữu AI, quyền của người tạo ra AI, hay AI như một chủ thể độc lập khi AI đạt trình độ cao hơn.
Sau phiên báo cáo thứ nhất là thời gian thảo luận sôi nổi giữa các chuyên gia, các nhà khoa học, các nhà quản lý và thực thi quyền SHTT xoay quanh tính nguyên gốc của tác phẩm, tính mới, trình độ sáng tạo của sáng chế, cũng như các xu hướng mới nổi về quản trị tài sản trí tuệ như xu hướng quản trị quyền sở hữu đối với TSTT do AI tạo ra, xu hướng quản trị bí mật công nghệ và tri thức lõi trong kỷ nguyên AI, quản trị rủi ro về xâm phạm quyền SHTT do chính AI gây ra, xu hướng quản trị hệ sinh thái TSTT… Từ đây đặt ra những đề xuất về việc xem xét các quy định của quản lý nhà nước về mối quan hệ giữa sáng chế phụ thuộc và sáng chế cơ bản, về các portfolio trong xác lập và bảo vệ quyến SHTT, thiết lập quyền kiểm soát về mặt tri thức đối với dữ liệu và hệ sinh thái là cơ sở tạo ra tác động xã hội của tổ chức, doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới.
Phiên thứ hai chuyển trọng tâm sang các vấn đề về quản trị chiến lược và bảo hộ các nguồn lực sáng tạo ban đầu. TS. Đinh Thanh Hà, đến từ Viện Y học cổ truyền Quân đội, đã mở rộng góc nhìn quản trị với tham luận "Sao nhãng nhận thức về tài sản trí tuệ có thể nhân đôi thách thức đối với năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên AI". TS. Đinh Thanh Hà nhấn mạnh sự phân biệt quan trọng giữa tài sản trí tuệ vàở hữu trí tuệ qua khung phân biệt về bản chất, phạm vi pháp lý, ý nghĩa, khả năng thương mại... Ông chỉ rõ, trong khi pháp luật bảo hộ quyền SHTT, thì TSTT còn bao gồm nhiều loại tài sản không thể đăng ký bảo hộ, như uy tín, kiến thức chuyên môn, và các bí mật kinh doanh không đăng ký sáng chế. Sự phát triển của AI đang tạo ra những thách thức mới về quản trị TSTT như nguy cơ lộ bí mật, mất uy tín thương hiệu do AI. TS. Đinh Thanh Hà kiến nghị cần nâng cao nhận thức, đào tạo chuyên môn và xây dựng khung pháp lý bảo hộ rộng hơn cho TSTT.
TS Đinh Thanh Hà trình bày báo cáo mở đầu phiên thứ hai
Một vấn đề rất đáng quan tâm và có ý nghĩa đối với người học trong môi trường học thuật được ThS. Nguyễn Anh Hoàn, đến từ Trường Đại học Mở Hà Nội, trình bày qua tham luận "Bảo hộ ý tưởng khởi nghiệp chưa hoàn chỉnh của sinh viên trong môi trường đại học: Khoảng trống pháp lý và mô hình quản trị tài sản trí tuệ". Nhìn nhận từ quy trình khởi nghiệp và các điểm cần bảo hộ liên quan đến ý tưởng khởi nghiệp, Ông Hoàn đã chỉ ra khoảng trống pháp lý khi các quy định hiện hành chỉ bảo hộ các tác phẩm đã thể hiện, chứ không bảo hộ ý tưởng chưa hoàn chỉnh. Điều này tạo ra rủi ro mất bản quyền cho các ý tưởng sáng tạo ban đầu của sinh viên. Tác giả kiến nghị xây dựng khung pháp lý và một mô hình quản trị tài sản trí tuệ chuyên biệt tại các trường đại học để bảo hộ và thúc đẩy sáng tạo ban đầu.
Kết thúc chuỗi tham luận là bài trình bày tổng quan và gợi ý về giải pháp quản trị TSTT của TS. Hoàng Thị Hải Yến, Khoa Triết học và Quản lý, Trường Đại học KHXH&NV, về "Dữ liệu huấn luyện AI và vấn đề bản quyền: kinh nghiệm quốc tế và hàm ý cho Việt Nam".
TS Hoàng Thị Hải Yến trình bày báo cáo
Thông qua việc so sánh các cách tiếp cận khác nhau của kinh nghiệm quốc tế bài báo cáo đưa ra những khuyến nghị về cân bằng lợi ích giữa chủ thể quyền và người sử dụng mô hình, ứng dụng công nghệ số. Về hàm ý cho Việt Nam, TS. Hoàng Thị Hải Yến khuyến nghị cần bổ sung ngoại lệ TDM vào Luật SHTT, xây dựng cơ chế "opt-out" để chủ thể có quyền từ chối cho phép sử dụng dữ liệu, đồng thời cân bằng giữa lợi ích của người sử dụng và lợi ích của chủ quyền.
Phần thảo luận của các chuyên gia
Hội thảo "Quản trị tài sản trí tuệ trong nền kinh tế sáng tạo trước bối cảnh phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo" tại VNU-USSH không chỉ nhận diện các thách thức hiện hữu mà còn định hình các định hướng chiến lược quan trọng về quản trị trong xu thế chuyển đổi kinh tế cho Việt Nam. Diễn đàn khoa học này là minh chứng rõ nét cho vai trò dẫn dắt của VNU-USSH trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học, gắn kết chặt chẽ học thuật với thực tiễn, và đóng góp vào việc xây dựng một quốc gia sáng tạo, bền vững.
Đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo Khoa học về Quản trị Tài sản Trí tuệ và AI
Tin bài liên quan:
Nâng cao năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, giảng dạy và công bố khoa học
Những xu hướng mới trong quan hệ quốc tế từ đầu thế kỷ XXI và tác động đến Việt Nam
Năng lực số trong giáo dục đại học: Đánh giá, đo lường và hàm ý chính sách
Từ phê bình sinh thái đến điện ảnh sinh thái tại Việt Nam: Những tiếp cận xuyên ngành
Kinh tế di sản: Nhận diện nguồn vốn văn hóa và định hướng chính sách phát triển bền vững
Tác giả: Khoa Triết học và Khoa học Quản lý
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
