TTLV: Tâm thức dân gian và ứng xử của người Việt với hệ sinh thái rừng: Trường hợp Tây Nguyên (1975-2014)

THÔNG TIN VỀ LUẬN VĂN THẠC SĨ

1. Họ và tên học viên: NGUYỄN THỊ ĐÀO                                   2. Giới tính: Nữ

3. Ngày sinh: 10/09/1992                                                              4. Nơi sinh: Hà Nội

5. Quyết định công nhận học viên số: 5626/QĐ-XHNV ngày 29 tháng 12 năm 2023 của Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

6. Các thay đổi trong quá trình đào tạo: Không có

7. Tên đề tài: Tâm thức dân gian và ứng xử của người Việt với hệ sinh thái rừng: Trường hợp Tây Nguyên (1975-2014)

8. Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam (định hướng nghiên cứu); Mã số: 8229010

9. Cán bộ hướng dẫn khoa học:

TS. Hồ Thành Tâm, Khoa Lịch sử, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN.

10. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu của luận văn

Luận văn khảo sát và đưa ra đặc điểm tâm thức dân gian của người Việt về rừng thể hiện qua ca dao, tục ngữ . Trong văn hóa Việt, rừng không chỉ là tài nguyên mà còn là không có tính gian thiêng. Khi người Kinh di cư lên Tây Nguyên (sau 1975), họ đã mang theo tâm thức này, tuy nhiên lối tư duy sinh thái truyền thống lại kết hợp cùng tư duy kinh tế hiện đại đã dẫn đến xung đột gay gắt trong quá trình khai thác giá trị sinh thái và bảo tổn nền sinh thái rừng ở Tây Nguyên. Hệ quả tất yếu là diện tích rừng Tây Nguyên suy giảm nhanh, mạnh theo thời gian.

Qua thống kê, mã hóa và xử lý gần 3.998 câu ca dao, 15.974 câu tục ngữ, tổng cộng là 19.972 đơn vị, tác giả thống kê được khoảng 15% số các câu ca dao, tục ngữ có chứa những yếu tố biểu thị hay liên quan đến rừng, núi, cây cối và sinh thái. Người Việt coi rừng là tài nguyên, là nguồn sinh kế. Rừng với người Việt cũng là không gian, biểu tượng đạo lý và điều tiết đạo đức xã hội với nhiều triết lý nhân sinh.

Luận văn nghiên cứu thấy rằng tri thức dân gian về rừng có nhiều nhận thức về đạo đức sinh thái như tôn trọng, tiết chế, tái sinh, lại là những yếu tố rất cần thiết cho định hướng phát triển bền vững hiện nay. Quá trình di dân của người Việt lên Tây Nguyên, gánh theo tên nước tên làng, theo cả tâm thức dân gian về rừng từ đồng bằng lên rừng núi, đã vừa góp phần phát triển kinh tế, vừa gây xung đột sinh thái – văn hóa – dân tộc, làm mất cân bằng môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và phá vỡ kết cấu xã hội bản địa.

11. Đóng góp lý luận và thực tiễn

Luận văn lý giải mối quan hệ giữa tâm thức dân gian và hành vi ứng xử sinh thái. Qua đó khẳng định tri thức dân gian rất cần thiết để bổ trợ cho khoa học hiện đại. Đặc biệt, điều đó vô vùng cần thiết được nghiên cứu, cân nhắc nghiêm túc và vận dụng trong công tác quản lý rừng cộng đồng, quy hoạch di dân, và phát triển bền vững.

Tác giả đề xuất lồng ghép giáo dục tri thức dân gian vào sinh hoạt văn hóa thường nhật của người dân sống gần rừng, khai phá rừng, vào giáo trình sách giáo khoa từ bậc trung học phổ thông với các môn học như Hoạt động Trải nghiệm – hướng nghiệp và Giáo dục địa phương. Thêm vào đó cũng cần nhanh chóng phục hồi không gian văn hóa thiêng gắn với rừng như lễ hội cúng rừng, rừng thiêng, ngày truyền thống về rừng.

12. Những hướng nghiên cứu tiếp theo

Mở rộng nghiên cứu sang vùng giữa Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ và vùng trung du Bắc Bộ, nhằm tìm hiểu sự khác biệt trong tâm thức dân gian về rừng giữa các nhóm cư dân Việt ở các hệ sinh thái khác nhau. Tiếp nối giai đoạn sau năm 2014 đến nay, khi Việt Nam “đóng cửa rừng tự nhiên” và chuyển sang các mô hình phục hồi sinh thái, du lịch sinh thái và quản lý rừng cộng đồng.

Có thể tiến hành khảo sát và nghiên cứu, lý giả về sự biến đổi tâm thức và hành vi sinh thái của người Việt, nhất là thế hệ trẻ đối với rừng trong bối cảnh đô thị hóa, toàn cầu hóa và thế giới số. Qua đó xây dựng chương trình giáo dục sinh thái dựa trên tri thức dân gian, đưa ca dao, tục ngữ về rừng vào giáo trình học đường như công cụ nuôi dưỡng “văn hóa sinh thái”.

Trong hoạch định chính sách và phát triển bền vững, hoàn toàn có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế chính sách quản lý rừng dựa vào cộng đồng ở Tây Nguyên, có tính đến yếu tố văn hóa - tín ngưỡng bản địa và tâm thức người Việt di cư lên Tây Nguyên.

13. Các công trình đã công bố có liên quan: Không có.

INFORMATION ON PROJECT

1. Full name : NGUYEN THI DAO                         2. Sex: Female

3. Date of birth: 10/09/1992                               4. Place of  birth: Hanoi

5. Admission decision number: 5626/QĐ-XHNV dated December 29, 2023, signed by the Rector of the University of Social Sciences and Humanities, Vietnam National University, Hanoi.

6. Changes in academic process: None.

7. Official project title: 

8. Major:   Vietnamese History (Research-oriented Program);Code: 8229010

9. Supervisors:

Dr. Hồ Thành Tâm, Lecturer, Faculty of History, University of Social Sciences and Humanities, Vietnam National University, Hanoi.

10. Summary of the findings of the project:

The thesis surveys and presents the characteristics of the Vietnamese folk consciousness toward forests as reflected in proverbs and folk songs. In Vietnamese culture, the forest is not only a natural resource but also possesses sacred and spiritual attributes. When the Kinh people migrated to the Central Highlands (after 1975), they brought this consciousness with them. However, the combination of traditional ecological thinking and modern economic reasoning led to intense conflicts in the process of exploiting ecological values and conserving the forest ecosystem in the Central Highlands. The inevitable consequence is that the forest area in the Central Highlands has declined rapidly and severely over time.

Through the classification, coding, and analysis of nearly 4,000 folk songs and 16,000 proverbs, the author found that about 15% of these contain elements that express or relate to forests, mountains, trees, and ecology. The Vietnamese perceive the forest as a resource and a means of livelihood. For them, the forest is also a space and a moral symbol, a regulator of social ethics, and a bearer of profound humanistic philosophies.

The study finds that folk knowledge about forests embodies various ethical perceptions of ecology, such as respect, restraint, and regeneration, which are essential elements for current orientations toward sustainable development. The process of Vietnamese migration to the Central Highlands—carrying with them the names of their homeland villages as well as their folk consciousness of the forest from the lowlands to the highlands—has contributed both to economic development and to ecological, cultural, and ethnic conflicts, causing environmental imbalance, biodiversity loss, and the disruption of indigenous social structures.

11. Practical applicability:

Future research should be expanded to include the Central Highlands, the North Central region, and the Northern Midland region, in order to examine the differences in folk consciousness toward forests among various groups of Vietnamese inhabitants living in distinct ecological systems. The study should also continue into the period after 2014, when Vietnam “closed its natural forests” and began shifting toward models of ecological restoration, eco-tourism, and community-based forest management.

Further research could also focus on analyzing and interpreting the transformation of ecological consciousness and behavior among Vietnamese people—especially younger generations—toward forests in the context of urbanization, globalization, and the digital world. Based on these findings, it would be possible to develop ecological education programs grounded in folk knowledge, integrating proverbs and folk songs about forests into school curricula as tools to nurture an “ecological culture.”

In terms of policy-making and sustainable development, the results of this research can be applied to the design of community-based forest management policies in the Central Highlands, taking into account indigenous cultural and spiritual elements as well as the folk ecological consciousness of Vietnamese migrants to the region

12.Further research directions:

The research should be expanded to cover the Central Highlands, the North Central region, and the Northern Midland region, in order to explore the differences in folk consciousness toward forests among various groups of Vietnamese people living in different ecological systems. It should also continue into the period after 2014, when Vietnam implemented the policy of “closing natural forests” and shifted toward models of ecological restoration, eco-tourism, and community-based forest management.

Further studies may be conducted to investigate and interpret the transformation of ecological consciousness and behavior among Vietnamese people, particularly the younger generation’s attitudes toward forests, in the context of urbanization, globalization, and the digital age. Based on such research, it would be possible to develop ecological education programs grounded in folk knowledge, integrating proverbs and folk songs about forests into school curricula as tools to foster an enduring “ecological culture.”

In the field of policy planning and sustainable development, the research findings can be effectively applied to the design of community-based forest management policies in the Central Highlands, with due consideration for indigenous cultural and spiritual factors as well as the folk ecological consciousness of Vietnamese migrants who have settled in the region.

13.Project -related publications: None